Tuổi dậy thì đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cuộc đời mỗi người. Đây là giai đoạn cơ thể có nhiều biến đổi sinh học rõ rệt như phát triển chiều cao, thay đổi giọng nói, mọc lông và xuất hiện tuyến sinh dục.
Nội tiết tố ảnh hưởng thế nào khi dậy thì?
Mọi thay đổi thể chất trong tuổi dậy thì đều bắt nguồn từ sự "đánh thức" của hệ thống nội tiết trong cơ thể.
Sự kích hoạt của Hormone
Vào khoảng tuổi dậy thì, một vùng nhỏ trong não gọi là vùng dưới đồi (hypothalamus) bắt đầu sản xuất một loại hormone đặc biệt: GnRH (Gonadotropin-releasing hormone).
GnRH sau đó sẽ kích thích tuyến yên (pituitary gland) – một tuyến nhỏ nằm dưới não – sản xuất ra hai hormone quan trọng khác: FSH (Follicle-stimulating hormone) và LH (Luteinizing hormone).
Chính FSH và LH sẽ di chuyển trong máu, "ra lệnh" cho các tuyến sinh dục (tinh hoàn ở nam và buồng trứng ở nữ) bắt đầu sản xuất ra các hormone sinh dục chính: Testosterone ở nam và Estrogen ở nữ.
Vai trò của Testosterone và Estrogen
Testosterone (ở nam giới): Hormone này chịu trách nhiệm cho hầu hết các thay đổi nam tính, bao gồm phát triển cơ bắp, giọng nói trầm, mọc lông, và sản xuất tinh trùng.
Estrogen (ở nữ giới): Hormone này thúc đẩy sự phát triển của các đặc điểm nữ tính như phát triển ngực, tích mỡ ở hông và đùi, và bắt đầu chu kỳ kinh nguyệt.
Sự gia tăng nồng độ các hormone này là dấu hiệu sinh học cốt lõi, là "công tắc" khởi động mọi thay đổi khác trong tuổi dậy thì.
>>> Xem thêm tại: Quá trình nào giúp tế bào tạo ra năng lượng sống?
Những thay đổi thể chất đặc trưng theo giới tính
Từ sự biến đổi nội tiết tố, cơ thể sẽ có những thay đổi rõ rệt về mặt thể chất.
Ở Nữ giới
Phát triển ngực: Thường là dấu hiệu đầu tiên của dậy thì ở bé gái, bắt đầu bằng sự nhú lên của núm vú và quầng vú.
Mọc lông mu và lông nách: Lông xuất hiện ở vùng sinh dục và dưới cánh tay, ban đầu thưa và mềm, sau đó dày và sẫm màu hơn.
Tăng trưởng chiều cao nhanh chóng: Giai đoạn này được gọi là "vọt chiều cao", tốc độ tăng có thể rất nhanh.
Bắt đầu có kinh nguyệt (chu kỳ kinh nguyệt đầu tiên - Menarche): Đây là một dấu hiệu quan trọng của sự trưởng thành sinh sản, thường xuất hiện khoảng 2-3 năm sau khi ngực bắt đầu phát triển.
Thay đổi hình dáng cơ thể: Hông nở hơn, cơ thể trở nên đầy đặn hơn do sự phân bố mỡ dưới da.
Ở Nam giới
Tăng kích thước tinh hoàn và dương vật: Đây thường là dấu hiệu đầu tiên và rõ ràng nhất ở bé trai.
Mọc lông mu, lông nách và râu: Lông xuất hiện ở vùng sinh dục, dưới cánh tay, trên mặt và cơ thể.
Giọng nói vỡ (trở nên trầm hơn): Do sự phát triển của thanh quản.
Vọt chiều cao: Nam giới cũng trải qua giai đoạn tăng trưởng chiều cao nhanh chóng, thường muộn hơn nữ giới một chút.
Phát triển cơ bắp: Cơ thể trở nên rắn chắc và có vóc dáng nam tính hơn.
Xuất tinh lần đầu tiên (mộng tinh): Dấu hiệu của sự sản xuất tinh trùng và trưởng thành sinh sản.
Thay đổi chung (cả nam và nữ):
Da và tóc nhờn hơn: Do sự tăng hoạt động của tuyến bã nhờn, có thể dẫn đến mụn trứng cá.
Tăng tiết mồ hôi và mùi cơ thể: Do sự hoạt động mạnh hơn của tuyến mồ hôi.
Thay đổi tâm lý và cảm xúc: Giai đoạn này thường đi kèm với sự thay đổi tâm trạng, dễ xúc động, tìm kiếm sự độc lập và bắt đầu quan tâm đến các mối quan hệ xã hội phức tạp hơn.
>>> Xem thêm tại: Những loài côn trùng nào giúp hoa thụ phấn hiệu quả?
Hiểu rõ các dấu hiệu sinh học đặc trưng của tuổi dậy thì giúp chúng ta chăm sóc sức khỏe, tâm lý tốt hơn, đồng thời chủ động thích nghi với những thay đổi trong cơ thể và cuộc sống.
