Có bao giờ bạn quên mất tên một người quen hay cảm thấy đầu óc trống rỗng sau một ngày căng thẳng? Đó không chỉ là hiện tượng thoáng qua mà có thể là tín hiệu cho thấy não bộ đang bị stress tấn công. Sức khỏe tâm lý đang bị tổn thương âm thầm.
Stress ảnh hưởng đến não bộ thế nào?
Stress ảnh hưởng nghiêm trọng đến não bộ vì nó kích hoạt phản ứng "chiến hay chạy" (fight or flight), làm tăng nồng độ hormone cortisol – một chất nếu tồn tại lâu dài ở mức cao sẽ gây tổn thương các vùng trọng yếu của não như:
Hồi hải mã (hippocampus): Vùng này đóng vai trò quan trọng trong ghi nhớ và học tập. Stress kéo dài làm teo hồi hải mã, khiến trí nhớ suy giảm, khả năng tập trung giảm sút.
Vỏ não trước trán (prefrontal cortex): Điều khiển lý trí, ra quyết định và kiểm soát cảm xúc. Stress làm vùng này hoạt động kém, dẫn đến dễ cáu gắt, lo âu, trầm cảm và khó suy nghĩ logic.
Hạch hạnh nhân (amygdala): Vùng xử lý cảm xúc sợ hãi và lo lắng. Stress kích thích quá mức amygdala, khiến con người phản ứng thái quá, nhạy cảm tiêu cực, thậm chí dễ phát triển rối loạn lo âu.
Ảnh hưởng của stress đến não bộ
Mức độ stress khác nhau tác động khác nhau lên não. Ví dụ: mất việc làm hoặc bị tai nạn xe hơi có xu hướng ảnh hưởng đến vùng nhận thức về cảm xúc của não. Trong khi các vấn đề về chấn thương, cái chết của người thân hoặc bệnh tật nghiêm trọng, có tác động lớn hơn đến vùng não trung tâm.
Stress mạn tính làm tăng nguy cơ mắc bệnh tâm thần
Khi stress, não bộ sản xuất nhiều tế bào myelin - một chất giàu lipid bao quanh sợi trục của tế bào thần kinh, tạo thành một lớp cách điện. Dư thừa myelin ở một số khu vực nhất định của não gây cản trở nhận thức của người, việc giao tiếp trở nên khó khăn. Đây là tiền đề của chứng rối loạn tâm thần, trầm cảm, rối loạn cảm xúc khác nhau,...
>>> Xem ngay: Triệu chứng của động kinh là gì và cách nhận biết sớm
Giết chết các tế bào não
Khi myelin được sản xuất ra nhiều trong thời gian dài sẽ làm thay đổi cấu trúc não, giết chết các tế bào não. Trong thí nghiệm, nhóm nghiên cứu đã đặt những con chuột non vào một cái lồng có hai con chuột già, trong khoảng thời gian 20 phút, để chúng phải chịu sự xâm lược từ những con chuột già này. Sau cuộc xâm lược, những con chuột non bị căng thẳng, chúng giảm đáng kể số lượng tế bào thần kinh một tuần sau đó.
Nhóm nghiên cứu kết luận, căng thẳng có thể giết chết các tế bào não, từ đó, não bị thu nhỏ. Họ thực sự lo lắng, nếu như những căng thẳng con người đối mặt cứ ngày một nhiều lên (thảm họa tự nhiên, tai nạn, cái chết...), theo thời gian, có thể góp phần vào một loạt chứng rối loạn tâm thần.
Làm giảm trí nhớ
Khi bị stress, các sự kiện trở nên khó nhớ hơn, do não bộ vừa bị thu nhỏ, vừa tập trung để giải quyết vấn đề đang vướng mắc. Một nghiên cứu năm 2012 cho thấy, căng thẳng mạn tính có tác động tiêu cực đến bộ nhớ không gian (khả năng nhớ lại thông tin vị trí của các vật thể trong môi trường, cũng như định hướng không gian). Một nghiên cứu khác năm 2014 cho biết, mức độ hormone cortisol cao khi căng thẳng có liên quan đến sự suy giảm trí nhớ ngắn hạn.
>>> Xem ngay: Làm thế nào để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ hiệu quả?
Stress không chỉ đơn thuần là cảm giác tiêu cực mà còn là mối nguy thực sự với não bộ. Giữ vững sức khỏe tâm lý cũng chính là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe thần kinh khỏi những tổn thương âm thầm.
